Sprawdzian szóstoklasisty, egzamin gimnazjalny, matura i egzamin zawodowy – każdego roku do tych sprawdzianów przystępuje niemal milion polskich uczniów. Wielu z nich walczy o jak najlepszy rezultat. To pozwala dostać się do dobrej szkoły, pracy czy na wymarzone studia. Na najbardziej obleganych kierunkach o miejscu na liście przyjętych może przesądzić dosłownie jeden punkt. Tymczasem, jak się okazuje system, który decyduje o przyszłości tak wielu młodych ludzi jest pełen wad. Właśnie wykazała to kontrola NIK przeprowadzona w szkołach, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz w pięciu Okręgowych Komisjach w tym krakowskiej.
Zdaniem NIK system egzaminów wymaga naprawy, głównie z uwagi na niewłaściwy sposób układania testów i błędy popełniane przy ich sprawdzaniu.
Co czwarty test do poprawki
Z ustaleń NIK wynika, że niekontrolowany przez wiele lat system egzaminów zewnętrznych nie działa dobrze i wymaga naprawy. Centralna Komisja Egzaminacyjna nie nadzorowała właściwie przeprowadzania egzaminów i oceniania prac. Niepokojącym zjawiskiem jest to, że co czwarta już oceniona praca egzaminacyjna, zweryfikowana na wniosek zdającego, okazała się źle sprawdzona. I to w stopniu wymuszającym zmianę wyniku i wydanie uczniowi nowego świadectwa. Problem dotyczy blisko 3 tys. uczniów, którzy zdawali egzamin w latach 2009-2014.
NIK zwraca także uwagę na fakt, iż nawet jeśli potwierdzono niewłaściwe, błędne sprawdzenie arkusza zakwestionowanego przez zdającego, nie weryfikowano ponownie wszystkich pozostałych prac ocenionych przez egzaminatora, który błąd popełnił.
W raporcie NIK czytamy też, że choć egzaminatorzy popełniają masę błędów przy ocenianiu arkuszy rzadko tracą z tego powodu pracę. W czasie objętym kontrolą NIK na 180 tys. egzaminatorów od oceniania prac odsunięto zaledwie trzech. Niepokojące, zdaniem NIK, jest również to, że nawet w sytuacji kiedy w jakiejś OKE potwierdzono błędne sprawdzenie arkusza, nie weryfikowano ponownie wszystkich pozostałych prac ocenionych przez egzaminatora, który popełnił błąd.
Testy nie do końca rzetelne
Zdaniem NIK poprawy wymaga nie tylko sposób sprawdzania, ale także budowania testów. W latach 2009 - 2014 obowiązywało kolejno aż dziewięć różnych procedur przygotowywania zadań egzaminacyjnych.
Centralna Komisja Egzaminacyjna zlecała komisjom okręgowym opracowanie arkuszy egzaminacyjnych bez określenia wymogów, jakie powinny spełniać zadania. Z propozycji zebranych w okręgach Komisja tworzyła projekty arkuszy.
Następnie sprawdzano ich przydatność na niereprezentatywnej liczbie uczniów. Powszechną praktyką było także, że nawet jeżeli po próbnym teście zdecydowano się zmienić wadliwe zadania, to poprawionych arkuszy ponownie już nie badano, np. nie sprawdzano powtórnie, czy uczniowie je rozumieją oraz ile czasu zajmie im rozwiązywanie.
Następnie sprawdzano ich przydatność na niereprezentatywnej liczbie uczniów. Powszechną praktyką było także, że nawet jeżeli po próbnym teście zdecydowano się zmienić wadliwe zadania, to poprawionych arkuszy ponownie już nie badano, np. nie sprawdzano powtórnie, czy uczniowie je rozumieją oraz ile czasu zajmie im rozwiązywanie.
Ponadto próbnie testowano tylko i wyłącznie zadania zamknięte oraz krótkie zadania otwarte. Zadań wymagających poszerzonej odpowiedzi (np. wypracowania) z obawy przed ich ujawnieniem, nie standaryzowano, a model odpowiedzi do tych zadań ustalany był dopiero po przeprowadzeniu egzaminów ogólnopolskich, tuż przed ich sprawdzaniem przez egzaminatorów.
Nierówne traktowanie zdających
Wadliwy – zdaniem NIK – jest również system wglądu do prac egzaminacyjnych, który nierówno traktuje uczniów podległych poszczególnym komisjom egzaminacyjnym. Każda z nich wprowadziła własne zasady wglądu i ponownego sprawdzenia arkuszy. W jednej komisji uczeń na złożenie wniosku o wgląd do pracy miał 12 miesięcy, w innej 6. W jednej mógł poświęcić na oglądanie swojej pracy pół godziny, a w innych zaledwie 15 minut.
Dyrektor CKE zapewnia, że już od tego roku zacznie obowiązywać nowy, ujednolicony system wglądu do prac. Zaproponowane przez niego zmiany mogą jednak nie poprawić znacząco sytuacji maturzystów. Nadal nie będą oni mogli skopiować otrzymanej do wglądu pracy, nadal przy sprawdzaniu będzie ich pilnował pracownik OKE i nadal nie będą mogli przyjść tam np. z nauczycielem, by pomógł im szukać brakujących punktów, a na sprawdzanie arkusza dostaną 30 minut.
Rektorzy i nauczyciele też krytykują
Matura jest nie tylko nierzetelnie oceniana, ale także - jak twierdzą zapytani przez NIK rektorzy szkół wyższych- nie jest miarodajnym potwierdzeniem wiedzy kandydatów na studia. – Spośród 40 rektorów pozytywnie przygotowanie merytoryczne absolwentów szkół ponadgimnazjalnych do podjęcia studiów wyższych oceniło jedynie 11 – zaznacza Paweł Biedziak, rzecznik NIK.
Głównymi przyczynami niedostatecznego przygotowania kandydatów na studia według rektorów są skrócony, trzyletni, okres realizacji programu nauczania w liceach, zbyt niski próg, od którego matura uznawana jest za zdaną (30 proc.), premiowanie osób o zdolnościach odtwórczych (forma testowa). Zdaniem rektorów, aby egzaminy zewnętrzne lepiej spełniały funkcję selekcyjną, należałoby zwiększyć udział przedstawicieli uczelni publicznych w tworzeniu założeń i przygotowywaniu egzaminu maturalnego; podwyższenie progu zdawalności matury do minimum 50 proc. oraz ograniczenie zadań zamkniętych na rzecz otwartych. Także nauczyciele przedmiotów maturalnych są zdania, że obecny próg, pozwalający zdać egzamin dojrzałości jest za niski. Uważa tak 86 proc. nauczycieli przedmiotów maturalnych, którzy wzięli udział w ankiecie NIK. 42 proc. badanych jest zdania, że próg ten powinien wynosić 40 proc., natomiast według 37 proc. - 50 proc.
.jpg)
.jpg)
